Galeria handlowa to jeden z najbardziej wymagających obiektów pod kątem ochrony przeciwpożarowej. Tysiące metrów kwadratowych powierzchni, setki sklepów, restauracje, parkingi wielopoziomowe, systemy wentylacyjne, magazyny – wszystko to tworzy środowisko, w którym pożar może rozwijać się błyskawicznie i być wyjątkowo trudny do opanowania. Właśnie dlatego prawo budowlane i przepisy ppoż. nakładają na projektantów i właścicieli galerii szczególnie rygorystyczne wymagania. Jak zatem prawidłowa konstrukcja budynku i dobrze dobrane systemy ppoż. współdziałają, by ograniczyć skutki pożaru?
Zanim przejdziemy do rozwiązań technicznych, warto zrozumieć, dlaczego galeria handlowa stanowi takie wyzwanie.
To właśnie dlatego systemy ppoż. w galeriach handlowych projektuje się wielowarstwowo. Żadne pojedyncze urządzenie nie jest w stanie samodzielnie zapewnić bezpieczeństwa tak dużego obiektu.
Podstawą każdej strategii ochrony przeciwpożarowej galerii handlowej jest podział budynku na strefy pożarowe. Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. 2022 poz. 1225 z późn. zm.), dopuszczalna powierzchnia stref pożarowych w budynkach zależy od ich przeznaczenia, wysokości oraz zastosowanych zabezpieczeń przeciwpożarowych, takich jak stałe urządzenia gaśnicze. Przepisy te określają m.in. wymagania dotyczące oddzieleń przeciwpożarowych, odporności ogniowej przegród oraz maksymalnych powierzchni stref pożarowych. W praktyce w wielu obiektach handlowych powierzchnia strefy pożarowej wynosi kilka tysięcy metrów kwadratowych (np. ok. 5 000 m² dla kondygnacji nadziemnych), jednak przepisy dopuszczają jej zwiększenie przy zastosowaniu dodatkowych zabezpieczeń, np. instalacji tryskaczowej.
Strefy pożarowe to wydzielone obszary budynku oddzielone od siebie przegrodami o odpowiedniej odporności ogniowej. Ich zadanie jest proste, ale fundamentalne: jeżeli pożar wybuchnie w jednej strefie, nie może swobodnie przedostać się do kolejnej przez co najmniej taki czas, który pozwoli na ewakuację ludzi i przybycie straży pożarnej. W praktyce granice stref pożarowych tworzą ściany, stropy, a przede wszystkim specjalistyczne zamknięcia: drzwi przeciwpożarowe, bramy oraz kurtyny ppoż.
W galerii handlowej drzwi i bramy przeciwpożarowe pełnią najważniejszą rolę na granicy stref pożarowych. Montuje się je wszędzie tam, gdzie przez ścianę oddzielenia pożarowego musi przechodzić ruch ludzi lub towarów, a więc w wejściach do magazynów, na zapleczach sklepów, przy klatkach schodowych ewakuacyjnych, w tunelach technicznych czy przy wjazdach na parkingi. Wymagania dotyczące oddzieleń przeciwpożarowych oraz stosowania drzwi i innych zamknięć ppoż. określają przepisy Rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych budynków, które nakazują, aby otwory w przegrodach oddzielenia przeciwpożarowego były zamykane drzwiami przeciwpożarowymi lub innymi zamknięciami o wymaganej klasie odporności ogniowej.
Drzwi przeciwpożarowe klasy EI30 lub EI60 (a w wielu przypadkach EI120) muszą spełniać dwa podstawowe kryteria: zachować szczelność ogniową (litera E) oraz odpowiednią izolacyjność cieplną (litera I) przez zadeklarowany czas. Oznacza to, że zamknięcie nie tylko fizycznie blokuje przepływ ognia, ale także nie pozwala, by temperatura po nieogrzewanej stronie wzrosła do poziomu niebezpiecznego dla ludzi i konstrukcji.
Równie istotne są bramy przeciwpożarowe. Stosowane są tam, gdzie konieczne są większe prześwity, np. przy wjazdach do części magazynowej czy parkingu. Bramy te wyposażone są w automatyczne systemy zamykania uruchamiane sygnałem z czujników dymu lub z centrali SAP (Systemu Alarmowania Pożarowego), co sprawia, że w razie zagrożenia zamykają się samoczynnie, bez udziału człowieka.
Wszystkie zamknięcia stosowane na drogach ewakuacyjnych muszą być wyposażone w urządzenia samozamykające oraz otwierać się w kierunku ewakuacji bez użycia klucza, zgodnie z wymaganiami norm dotyczących wyjść awaryjnych.
Jednym z największych wyzwań w galeriach handlowych są rozległe, otwarte pasaże łączące poszczególne poziomy i strefy. Nie da się tutaj zainstalować tradycyjnych drzwi, musi być zachowany otwarty charakter przestrzeni, tak ważny dla funkcjonowania galerii. Odpowiedzią na to wyzwanie są kurtyny przeciwpożarowe.
Kurtyny przeciwpożarowe to rolowane zasłony wykonane z tkaniny o wysokiej odporności ogniowej lub ze stali, które w stanie czuwania są zwinięte ponad sufitem i niewidoczne dla odwiedzających. W momencie alarmu pożarowego opuszczają się automatycznie, tworząc szczelną przegrodę oddzielającą strefy pożarowe. Mogą zastąpić tradycyjne ściany wszędzie tam, gdzie jest to konieczne z architektonicznego lub użytkowego punktu widzenia.
Samo zatrzymanie dymu w wyznaczonym rezerwuarze to dopiero połowa sukcesu. Dym musi zostać odprowadzony na zewnątrz budynku. I tu do gry wchodzą systemy oddymiania.
W galeriach handlowych stosuje się przede wszystkim oddymianie mechaniczne, czyli systemy wentylacji pożarowej wyposażone w wentylatory oddymiające oraz przewody i klapy odcinające. Klapy pożarowe montowane w kanałach wentylacyjnych są na co dzień otwarte, a w momencie pożaru zamykają się w tych strefach, w których nie ma pożaru, i otwierają tam, gdzie oddymianie jest potrzebne. Pozwala to na precyzyjne kierowanie strumieniami powietrza i dymu.
W obiektach o mniejszej kubaturze lub w częściach budynku doświetlonych z góry może być stosowane oddymianie grawitacyjne. Dym unosi się naturalnie ku górze i jest odprowadzany przez klapy dymowe zamontowane w dachu lub górnych partiach ścian. W galeriach handlowych jest to jednak rozwiązanie pomocnicze, stosowane przede wszystkim na klatkach schodowych ewakuacyjnych.
Prawidłowo zaprojektowany system oddymiania musi być skoordynowany z systemem napowietrzania, czyli doprowadzania świeżego powietrza w dolne partie pomieszczeń, by uzupełnić odprowadzany dym. Bez sprawnego napowietrzania system oddymiania nie jest w stanie działać efektywnie.
Galerie handlowe o dużej powierzchni i przeznaczeniu handlowym są w Polsce zobowiązane do stosowania stałych urządzeń gaśniczych tryskaczowych (SUG). Zasady stosowania i eksploatacji urządzeń przeciwpożarowych w budynkach użyteczności publicznej regulują przepisy Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów, które określa m.in. wymagania dotyczące urządzeń wykrywających pożar, instalacji gaśniczych oraz systemów ograniczających rozprzestrzenianie się ognia i dymu.
Tryskacze działają autonomicznie. Każdy z nich uruchamia się indywidualnie, w momencie gdy temperatura w jego bezpośrednim otoczeniu osiąga wartość progową. Ich działanie ogranicza rozwój pożaru u źródła, zanim rozrośnie się on do rozmiarów zagrożenia dla całej strefy pożarowej. Tryskacze nie zastępują jednak pozostałych systemów ppoż. Działają synergicznie z systemem SAP, kurtynami, oddymianiem i drogami ewakuacyjnymi. Gaszą lub spowalniają ogień, ale to kurtyny i zamknięcia ppoż. ograniczają jego rozprzestrzenianie się, a oddymianie chroni drogi ucieczki.
W galeriach handlowych szerokość, długość i wyposażenie dróg ewakuacyjnych podlegają szczególnie restrykcyjnym przepisom. Klatki schodowe ewakuacyjne muszą być wydzielone pożarowo, oddzielone od reszty budynku przegrodami o odpowiedniej odporności ogniowej i wyposażone w przedsionki lub systemy oddymiania, które zapobiegają przedostawaniu się dymu do wnętrza klatki. Drzwi prowadzące na klatki schodowe to najczęściej drzwi EI30 lub EI60 z samozamykaczem.
Długość dróg ewakuacyjnych jest ściśle limitowana. Przepisy określają maksymalny dopuszczalny czas dojścia do wyjścia ewakuacyjnego. Jeżeli obiekt jest większy, musi mieć więcej wyjść rozmieszczonych równomiernie, by zapewnić możliwość szybkiej ewakuacji z każdego miejsca.
Oświetlenie ewakuacyjne, oznakowanie dróg ewakuacyjnych i systemy komunikacji głosowej (DSO – Dźwiękowy System Ostrzegawczy) dopełniają obraz. Wszystkie te elementy muszą działać nawet przy awarii głównego zasilania, dlatego wyposażane są w autonomiczne zasilanie awaryjne.
Wszystkie opisane powyżej elementy: strefy pożarowe, drzwi i bramy, kurtyny, oddymianie, tryskacze, oświetlenie ewakuacyjne i DSO muszą działać jako jeden, zintegrowany system. Centralnym punktem integracji jest System Alarmowania Pożarowego (SAP), który zbiera sygnały z czujników dymu i temperatury rozlokowanych w całym obiekcie, a następnie automatycznie uruchamia odpowiednie urządzenia: zamyka kurtyny i bramy, otwiera klapy oddymiające, uruchamia wentylację pożarową, wydaje komunikaty ewakuacyjne przez DSO.
Im szybciej system wykryje zagrożenie i im sprawniej uruchomi wszystkie elementy ochronne, tym więcej czasu na bezpieczną ewakuację zyskują tysiące osób przebywających w galerii. Konserwacja i regularne przeglądy wszystkich elementów systemu ppoż. nie są opcją, lecz obowiązkiem wynikającym z Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz.U. 2023 poz. 822 – tekst jednolity). Przepisy te wymagają, aby urządzenia przeciwpożarowe były poddawane przeglądom technicznym i czynnościom konserwacyjnym zgodnie z instrukcją producenta, jednak nie rzadziej niż raz w roku.
Ochrona przeciwpożarowa galerii handlowej to złożone przedsięwzięcie inżynierskie, w którym każdy element – od właściwego podziału na strefy, przez odpowiednio dobrane drzwi i kurtyny ppoż., aż po zintegrowane systemy oddymiania i alarmowania – odgrywa precyzyjnie określoną rolę. Żaden z tych elementów nie zadziała prawidłowo bez pozostałych. Dlatego wybór produktów spełniających aktualne normy oraz ich montaż przez wyspecjalizowane firmy to nie kwestia estetyki ani oszczędności, lecz realne zabezpieczenie życia i mienia.
Nowoczesne systemy przeciwpożarowe w galerii handlowej muszą działać jako jeden zintegrowany układ, który ogranicza rozwój pożaru, umożliwia bezpieczną ewakuację ludzi i wspiera działania straży pożarnej. Jeśli szukasz sprawdzonych rozwiązań ppoż. do obiektów handlowych lub innych budynków użyteczności publicznej, zapraszamy do kontaktu. Oferujemy drzwi przeciwpożarowe, kurtyny, bramy, klapy dymowe i kompleksowe systemy oddymiania dostosowane do wymagań każdego projektu.
Co do zasady tak. Obiekty handlowe o powierzchni przekraczającej określone progi (zazwyczaj 1 000 m² strefy pożarowej lub budynki niskie z dużym obciążeniem ogniowym) objęte są obowiązkiem stosowania stałych urządzeń gaśniczych. Dokładne wymagania zależą od powierzchni, kategorii zagrożenia ludzi i kategorii pożarowej budynku. Decydujące są przepisy rozporządzenia w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków oraz warunki techniczne.
Strefa pożarowa to wydzielona część budynku oddzielona od reszty przegrodami o odpowiedniej odporności ogniowej. W galerii handlowej podział na strefy pożarowe ogranicza możliwość rozprzestrzeniania się ognia na cały obiekt, dając czas na ewakuację i interwencję straży pożarnej. Im mniejsze i lepiej wydzielone strefy, tym bezpieczniejszy obiekt.
Przepisy wymagają, by urządzenia przeciwpożarowe były poddawane przeglądom nie rzadziej niż raz w roku. Niektóre systemy – jak SAP, DSO czy stałe urządzenia gaśnicze – mogą wymagać przeglądów częstszych. Zarządca obiektu ponosi pełną odpowiedzialność za ich sprawność, co wynika bezpośrednio z §3 Rozporządzenia MSWiA z dnia 7 czerwca 2010 r.
Mogą pozostawać otwarte wyłącznie wtedy, gdy są wyposażone w trzymacze elektromagnetyczne połączone z systemem SAP. W momencie alarmu drzwi automatycznie się zamykają. Stałe blokowanie drzwi ppoż. w pozycji otwartej bez takiego mechanizmu jest niezgodne z przepisami i stwarza realne zagrożenie.
